Ars disputandi


Wkrótce minie ćwierć wieku od momentu, gdy za sprawą prof. Zbigniewa Pełczyńskiego trafiły do Polski debaty oksfordzkie. W latach 90. traktowano je jako nowinkę edukacyjną, teraz są na prostej drodze do sukcesu.

W czym tkwi fenomen debat oksfordzkich? Poszerzają horyzonty, uczą logicznego myślenia, precyzyjnego formułowania myśli oraz słuchania ze zrozumieniem. Innymi słowy: kształtują umiejętności i postawy ważne dla każdej osoby biorącej udział w życiu publicznym i biznesowym.

Siła tkwi w formule debaty. Zwykle występują w niej dwie czteroosobowe drużyny mówców, zwane Propozycją i Opozycją. Drużyny toczą spór – dyskutują nad określoną wcześniej tezą, jednak o tym, czy muszą jej bronić czy ją atakować decyduje losowanie przed samą debatą. Zwycięzców wskazuje jury bądź publiczność. Mówcy przemawiają na przemian, a ich wypowiedzi trwają od 4 do 6 min. Na straży reguł stoi marszałek. Przy okazji poszczególnych projektów zasady debaty mogą się różnić liczbą mówców, sposobem wyłaniania zwycięzców czy regułami zadawania pytań.

Debata oksfordzka to przede wszystkim skuteczne narzędzie edukacyjne, które w rękach dobrego pedagoga umożliwia wielopłaszczyznowe kształcenie młodzieży. Podczas dyskusji uczestnicy rozwijają nie tylko umiejętności komunikacyjne i interpersonalne, ale przede wszystkim zgłębiają wiedzę dotyczącą danego zagadnienia. To siła argumentów wpływa na wynik debaty, a konieczność przygotowania się do obrony racji obu stron sporu wymusza zrozumienie jego istoty. Podobnie jak w sportach drużynowych, w których o zwycięstwie często decyduje praca wykonana przed rozgrywką, tak w debacie oksfordzkiej na wygraną istotnie wpływa wcześniejsze opracowanie tematu. Dobrze zorganizowanej i sędziowanej dyskusji nie można wygrać tylko retoryką.

Od blisko pięciu lat organizacje pozarządowe zajmujące się debatami dążą do tworzenia projektów kompleksowych. Mistrzostwa Polski Debat Oksfordzkich dla szkół ponadgimnazjalnych odbywają się już od czterech lat i co roku przyciągają do Poznania ponad 70 szkół z całej Polski. Z kolei Instytut Pamięci Narodowej stał się prekursorem systemowego wykorzystania debat oksfordzkich w edukacji, organizując Turniej Debat Historycznych dla 102 szkół z 13 województw. Poszczególne oddziały IPN przygotowywały turnieje regionalne, a finał projektu odbył się 17 czerwca br. w Sejmie.

Szacuje się, że w Polsce w roku szkolnym 2015/2016 ponad 200 szkół ponadgimnazjalnych uczestniczyło w projektach związanych z debatami oksfordzkimi. A to dopiero początek. W nowym roku akademickim Stowarzyszenie Nowe Przestrzenie oraz Krakowskie Stowarzyszenie Mówców dzięki wsparciu MNiSW zorganizują w Krakowie I Akademickie Mistrzostwa Polski Debat Oksfordzkich. Impreza, w której wezmą udział 64 drużyny z co najmniej 32 uczelni, będzie szansą na stworzenie instytucjonalnego, ogólnopolskiego forum naukowego dla wszystkich zajmujących się debatami dydaktyków.

Stoimy przed szansą na systemową zmianę w edukacji i nic nie wskazuje na to, byśmy nie mieli jej wykorzystać.