Co kraj to obyczaj


Zapowiadana reforma szkolnictwa wyższego ma zmienić sytuację zawodową polskich nauczycieli akademickich. Jak dziś wygląda ich status na tle Europy?

 Temat ten podjęli autorzy najnowszego raportu sieci Eurydice – publikacji stanowiącej trzeci tom serii Modernizacja szkolnictwa wyższego. Lektura ta dobrze ilustruje tezę, że edukacja w Europie jest bardzo zróżnicowana. W przypadku zawodu nauczyciela akademickiego te różnice są szczególnie widoczne – wynikają z szerokiej autonomii szkolnictwa wyższego, gwarantowanej w nawet najbardziej scentralizowanych systemach. W większości krajów sprawy pracownicze pozostają w gestii władz uczelni – rzadko który kraj reguluje szczegółowo zasady zarządzania kadrą akademicką, a jeżeli już takie przepisy istnieją, to dotyczą przeważnie wyższych szczebli kariery.

Sytuację nauczycieli akademickich można analizować nie tylko przyglądając się ich obowiązkom zawodowym (często obejmują one zarówno pracę dydaktyczną, jak i naukową), ale także uwzględniając stosowane typy umów o pracę czy rodzaje uczelni, na których są zatrudnieni. W większości krajów europejskich punktem wyjścia do kariery akademickiej jest doktorat, szczególnie na uniwersytetach. Dalsze losy zależą od spełniania kolejnych wymogów, włączając w to zdobycie występującej nie tylko w Polsce habilitacji.

Jeśli chodzi o pensje, akademicy we wszystkich krajach odczuwają narastającą presję, gdyż ich zarobki są coraz częściej powiązane z osiągnięciami naukowymi i dydaktycznymi. Mało tego, w wielu państwach przywileje związane z karierą akademicką, takie jak stałe zatrudnienie, zostały wyraźnie ograniczone, szczególnie w przypadku nauczycieli dopiero rozpoczynających kariery. Tak naprawdę gwarancję stałej pracy (i to nie we wszystkich krajach) mają głównie profesorowie. W większości państw akademicy mogą za to korzystać z płatnych urlopów naukowych.

Systemy szkolnictwa wyższego różnią się również realnym czasem pracy nauczycieli oraz zasadami ich zatrudniania. Najdłużej tygodniowo pracują akademicy w Irlandii, Włoszech i w Polsce (45-47 godzin), a najkrócej w Norwegii (33 godziny) i Holandii (38). W części krajów zasadnicza większość akademików pracuje na pełnym etacie (Polska, Francja), a w innych gros nauczycieli jest zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin (np. Litwa, Łotwa, Słowenia czy też Szwajcaria).

Jeśli porównamy zasady przygotowywania do zawodu nauczycieli szkolnych i akademickich, jeden fakt można uznać za zdumiewający. O ile nauczyciel szkolny jest zobowiązany odbyć tzw. przygotowanie pedagogiczne, to odpowiednik tego przygotowania dla nauczycieli akademickich nie jest obowiązkowy, a w wielu krajach doktoranci nie muszą nawet prowadzić zajęć ze studentami. Podobna sytuacja dotyczy doskonalenia zawodowego – nauczyciele szkolni są w większości krajów zobowiązani do ciągłego dokształcania, tymczasem nauczyciele akademiccy rozwijają się zawodowo we własnym zakresie – poprzez pracę naukową. Często nie mają nawet dostępu do szkoleń wspierających ich w doskonaleniu umiejętności nauczycielskich.

Ostatnim ważnym tematem analizowanym w raporcie jest umiędzynarodowienie zawodu nauczyciela akademickiego. Sprzyja ono wymianie wiedzy i rozwijaniu kontaktów naukowych. Wiele krajów, w tym Polska, ogłosiło już odpowiednie strategie w tym zakresie. Najczęściej wymienianym celem dotyczącym akademików jest wzrost ich mobilności, przekładający się m.in. na odsetek obcokrajowców zatrudnionych w uczelniach. Najwyższe odsetki takich pracowników dydaktycznych mają: Szwajcaria (43 proc.), Wielka Brytania (27 proc.) i Dania (17 proc.). Kraje takie, jak Hiszpania (2 proc.) czy Polska powinny być może przyjrzeć się bliżej stosowanym tam rozwiązaniom.


Chcesz wiedzieć więcej?

Szczegółowe informacje na temat zawodu nauczyciela akademickiego w poszczególnych krajach można znaleźć w raporcie Eurydice Modernisation of Higher Education in Europe: Academic Staff – 2017 (publikacja będzie wkrótce dostępna także w języku polskim) oraz w bazie danych Eurydice Systemy edukacji online, w dziale poświęconym zawodowi nauczyciela (zarówno szkolnego, jak i akademickiego). Sam raport można pobrać ze strony eurydice.org.pl.

Zapisz