Czego nauczyć się od najlepszych?


Ministerstwo Edukacji Narodowej zapowiada powrót do ośmioklasowych podstawówek. Podobny system od lat działa m.in. w Finlandii, chwalonej za edukacyjne sukcesy

Zmiany zapowiadane w Polsce mają polegać na połączeniu dwóch poziomów nauczania (szkoły podstawowej i średniej I stopnia) w jedną, ośmioletnią szkołę powszechną. Na tle Europy nie będzie to sytuacja wyjątkowa. Jak wynika z publikacji Polskiego Biura Eurydice Diagramy europejskich systemów edukacji 2014/15, w 2015 r. w podobny sposób zorganizowanych było aż piętnaście z czterdziestu opisanych systemów edukacji w Europie.

Długie szkoły powszechne (jednolite struktury) istnieją w krajach skandynawskich (Finlandia, Szwecja, Dania, Norwegia i Islandia) oraz Europie Środkowo-Wschodniej i na Bałkanach (np. Bułgaria, Chorwacja, Słowenia, Słowacja, Łotwa i Estonia). Na Łotwie, Węgrzech i w Czechach edukacja obowiązkowa jest prowadzona w ramach jednolitej struktury, ale istnieje też możliwość kontynuowania nauki w innych typach placówek łączących kształcenie na poziomie szkoły średniej I i II stopnia.

Występowanie tzw. jednolitej struktury wynika przeważnie z tradycji i historii danej społeczności. Część krajów zdecydowała się jednak odejść od tego modelu, wyodrębniając poziom szkoły I stopnia w oddzielnej placówce lub dając uczniom możliwość wyboru między placówkami różnego rodzaju (np. Hiszpania, Polska i Litwa). Ale droga, którą w roku 2017 planuje podążyć Polska (czyli powrót do jednolitej struktury), będzie miała w Europie charakter unikalny.

Spośród systemów obejmujących długą szkołę powszechną warte uwagi są rozwiązania fińskie. W prasie i licznych publikacjach Finlandia jest przedstawiana jako najlepszy system edukacji w Europie – uczniowie osiągają wysokie wyniki w międzynarodowych badaniach PISA, a przy okazji deklarują, że ze swoich szkół są bardzo zadowoleni. Uczeń fiński ma w szkole powszechnej (klasy 1-9) dobre warunki i opiekę, codziennie dostaje darmowy posiłek, klasy są kilkunastoosobowe, a uczniom z trudnościami w nauce pomagają asystenci nauczycieli. Przez całą szkołę uczeń nie ma obowiązku przystępowania do egzaminów zewnętrznych – jest oceniany wyłącznie przez nauczyciela przedmiotu. Dominują oceny opisowe, a numeryczne obowiązują dopiero od klasy 7. Przerwy są wykorzystywane na rekreację, przeważnie na świeżym powietrzu, a nauczyciele to dobrze zarabiający fachowcy, którzy mają dużą autonomię (system inspekcji w zasadzie nie istnieje).

Finlandia obecnie również reformuje swój system edukacji, m.in. podstawę programową dla szkół powszechnych. Nad nową podstawą (w klasach 1-6 będzie obowiązywać już od jesieni 2016 r., a w klasach 7-9 od 2019 r.) pracowało ponad 300 ekspertów oraz nauczyciele, rodzice i uczniowie. Dokument określa szkołę jako uczącą się wspólnotę, której najważniejszym celem jest stworzenie dobrej atmosfery i wywołanie uczucia radości i satysfakcji z procesu uczenia się u dzieci i młodzieży.

Podstawa wymienia siedem dziedzin, w których mają być rozwijane kompetencje ucznia: samodzielne myślenie i nauka uczenia się (ang. learning to learn), kompetencje kulturowe i komunikacyjne, zaradność w życiu codziennym (w tym opieka nad innymi, ale również dbałość o siebie), umiejętność odbioru różnych kodów kulturowych i różnych typów przekazu (ang. multiliteracy), umiejętności informacyjno- -komunikacyjne (ang. ICT), przedsiębiorczość i inne umiejętności potrzebne w miejscu pracy, zaangażowanie w życie społeczne oraz krytyczne podejście do różnych typów przekazu, w tym medialnego. Najważniejsze treści są zdefiniowane w podziale na osiemnaście tradycyjnych przedmiotów, a kompetencje ucznia mają być oceniane w ramach poszczególnych przedmiotów.

Nadrzędną wartością podkreślaną w nowej fińskiej podstawie programowej jest dobro ucznia. Po powrocie ze szkoły i odrobieniu ewentualnej pracy domowej młody człowiek musi mieć czas na odpoczynek, realizację zainteresowań oraz rekreację. Uczniowi zapewnia się także wsparcie oraz poradnictwo edukacyjne i zawodowe na każdym etapie nauki. Nauczyciel ma odgrywać rolę przewodnika ucznia w indywidualnym procesie uczenia się, zachęcając go do samodzielnego planowania nauki i rozwijania umiejętności samooceny.