Szkoły przyszłości


Uniwersytetów ludowych w Polsce ma być z każdym rokiem coraz więcej – tak deklaruje ministerstwo kultury. Pierwsze elementy rządowego planu wsparcia mają ruszyć już w przyszłym roku

Mikołaj Grundtvig – duński pastor, poeta i polityk, na początku XIX w. zaproponował tworzenie uniwersytetów ludowych, bo wierzył, że edukacja młodzieży chłopskiej przyczyni się do rozwoju całego społeczeństwa. Jego ideę z czasem podchwycono w wielu krajach na całym świecie. W ostatnich latach rozwija się ona również w Polsce. O rosnącej roli uniwersytetów ludowych głośno mówią już decydenci – m.in. minister kultury. – Chcemy, by tworzenie tego rodzaju placówek było bardzo powszechne – tak jak w Niemczech, Danii i Norwegii – deklarował prof. Piotr Gliński w trakcie międzynarodowej konferencji Uniwersytety Ludowe XXI wieku. Tradycja – Współczesność – Wyzwania Przyszłości. Podczas tego samego spotkania nowe rozwiązania prawne dotyczące UL zapowiedział dyrektor Departamentu Społeczeństwa Obywatelskiego w KPRM Wojciech Kaczmarczyk.

Dlaczego warto inwestować w edukację dorosłych? Bo jej efektem jest rozwój lokalnych społeczności. Uniwersytety ludowe pomagają zrozumieć szybko zmieniający się świat – ludzie poznają dziedziny, o których w ich czasach szkoły – siłą rzeczy – mówić nie mogły (np. internet) lub o których mówiły innym, nieprzystającym do dzisiejszej rzeczywistości językiem (np. aktywność obywatelska). Organizatorzy uniwersytetów doskonale wiedzą też, że słuchacze nie mogą tracić poczucia sensu w życiu, wszelkie działania muszą być więc osadzone w tradycji i kulturze. Ale jednocześnie to osadzenie nie może działać jak położenie klapek na oczy. – Globalizacja, w której widzimy zagrożenie, ma też dużo jasnych stron i my musimy nauczyć się je odkrywać – uważa Ewa Smuk-Stratenwerth ze Stowarzyszenia Ekologiczno-Kulturalnego „Ziarno”, prowadzącego Ekologiczny Uniwersytet Ludowy.

Uniwersytety ludowe coraz odważniej angażują się też w publiczną debatę na temat demokracji i rozwoju społecznego. Z prostym zresztą przekazem: każdy z członków ponosi odpowiedzialność za wspólnotę lokalną i zobowiązany jest do solidarności w miejscu pracy i instytucjach, z którymi jest związany. Nie oznacza to jednak, że nie ma miejsca na dyskusje i ścieranie się poglądów. Ale i przy tej okazji… można się czegoś nauczyć. Na przykład zyskującej ostatnio olbrzymią popularność metody debaty oxfordzkiej. Ewa Smuk-Stratenwerth podkreśla, że ten format pomaga w rozmowach na trudne tematy – wejście w buty innego człowieka i zastanowienie się, dlaczego myśli tak, a nie inaczej, jest największą wartością.

Polskie uniwersytety ludowe uczą się od najlepszych – są w stałym kontakcie ze Stowarzyszeniem Uniwersytetów Ludowych w Danii. Według przyjętej przez nie deklaracji pt. Przyszłość uniwersytetów ludowych, placówki te powinny łączyć humanistyczne podejście z wiedzą praktycznie użyteczną i zaangażowaniem w sprawy społeczne i kulturalne. Duńczycy stworzyli też listę przedmiotów, które powinny być oferowane zainteresowanym. Są na niej takie zagadnienia, jak: podstawowe technologie IT, kompetencje międzykulturowe i społeczne, podstawy komunikacji i pracy projektowej oraz wiedza o Europie i problematyka zrównoważonego rozwoju. Słuchacze dowiadują się też sporo o zdrowiu i ekologii.

Czy polskie uniwersytety, które mają powstać w najbliższych latach, będą miały podobny program? Tego nie wiadomo, bo placówki mają cieszyć się w tym zakresie dużą swobodą. Na razie trzeba rozwiązać kwestie finansowe – organizatorzy uniwersytetów obecnie mogą liczyć wyłącznie na siebie, sponsorów i program Erasmus+, umożliwiający międzynarodową wymianę doświadczeń. Rozwiązania przygotowywane w KPRM wejdą w życie dopiero za kilkanaście miesięcy.

ALFABET EDUKACJI DOROSŁYCH – J

JUWENALIZACJA

zjawisko polegające na promowaniu i eksponowaniu wartości oraz wzorów charakterystycznych dla życia młodzieży. Wiąże się ono m.in. z odraczaniem wejścia w dorosłość, np. poprzez wydłużanie ścieżek edukacyjnych czy opóźnianie momentu założenia rodziny. Juwenalizacja sprzyja m.in. aktywizacji i mobilności osób w wieku dojrzałym, ale z drugiej strony wiąże się z takimi zjawiskami, jak problem dyskryminacji ze względu na wiek w różnych przestrzeniach życia społecznego, czyli ageizmem.

Jak rząd chce wesprzeć uniwersytety ludowe?

1. WSPARCIE INSTYTUCJONALNE

  • forma prawna uniwersytetów ludowych zostanie uregulowana – placówki w przyszłości będą mogły prowadzić samodzielną działalność, a nie tylko być elementem działalności stowarzyszenia, fundacji czy innej organizacji. Prawo o uniwersytetach ludowych określi podstawowe cechy systemu edukacji prowadzonej w UL oraz zadania państwa we wspieraniu tej formy edukacji;
  • uniwersytety będą miały zagwarantowaną swobodę wyboru przedmiotów oraz metod nauczania, jak również sposobu organizacji zajęć – każdy z uniwersytetów będzie mógł kierować się w tym względzie własną filozofią i przekonaniami;
  • okres, w którym odbywają się zajęcia zostanie wydłużony, a oferta „poszerzona o inne przedmioty niż przewidziane tradycyjnym programem nauczania”;
  • uniwersytety będą prowadzić zajęcia interdyscyplinarne, łączyć pracę teoretyczną i praktyczną, stosować innowacyjne metody nauczania, pracować w małych grupach, wykorzystując formę wykładów, warsztatów, lekcji prowadzonych przez studentów itp.;
  • UL będą mogły działać jako organizacje pożytku publicznego, a dzięki temu – korzystać z darowizn 1% podatku.

2. WSPARCIE PROGRAMOWE I FINANSOWE

System wsparcia ma objąć:

  • granty na programy edukacyjne;
  • rozwój współpracy międzynarodowej (np. umożliwienie udziału w dużych programach edukacyjnych i obywatelskich, obecnie UL uczestniczą – i to nie wszystkie – w akcjach zdecentralizowanych programu Erasmus+), wykorzystanie innych funduszy np. norweskich;
  • granty instytucjonalne: zakup wyposażenia, remonty i adaptacje siedzib;
  • granty na transfer wiedzy i doświadczeń (np. w ramach szkoły liderów);
  • wsparcie ma objąć sieć kilkunastu instytucji o zasięgu i znaczeniu regionalnym.

3. WSPARCIE FINANSOWE I POZAFINANSOWE

dla małych, lokalnych organizacji pełniących w swoim środowisku funkcje edukacyjne i kulturotwórcze (domów ludowych). Granty instytucjonalne: system małych grantów dla: organizacji lokalnych (działających jak uniwersytety ludowe, kontynuujących przedwojenne tradycje domów ludowych, a także współczesne doświadczenia towarzystw regionalistycznych), wiejskich ośrodków kultury, organizacji działających przy parafiach, kół gospodyń wiejskich itp.

Operatorem programu powinien zostać Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Pierwsze elementy programu powinny wejść w życie w 2018 r.

 Opr. na podstawie wystąpienia Wojciecha Kaczmarczyka, dyrektora Departamentu Społeczeństwa Obywatelskiego w KPRM podczas konferencji Uniwersytety Ludowe XXI wieku. Tradycja – Współczesność – Wyzwania Przyszłości, zorganizowanej 23 maja 2017 r.

Opr. KS


Szukasz dodatkowych informacji o uniwersytetach ludowych? Zerknij do trzech publikacji opracowanych w trakcie projektu Budowanie kompetencji kluczowych a pedagogika uniwersytetów ludowych w Europie XXI wieku.

Szkoła dla życia. Przewodnik po współczesnych uniwersytetach ludowych

Publikacja prezentuje różnorodne odmiany współczesnego myślenia o uniwersytecie ludowym (oraz o innych podmiotach wzorowanych na zasadach jego pracy), na przykładzie rozwiązań stosowanych w siedmiu krajach europejskich. Przewodnik zachęca również do refleksji na temat tego, czy uniwersytety ludowe nadal są, i mają szansę być w przyszłości, skutecznym instrumentem kształtowania kompetencji współczesnych Europejczyków. Partnerzy opracowali również wersję anglojęzyczną publikacji.

Pobierz: www.ziarno.grzybow.pl/images/publikacje/projektowe/Szkola_Dla_Zycia.pdf

Ziemia, która żywi. Kurs rolnictwa ekologicznego

To ponad 250-stronicowy poradnik, który został opracowany m.in. z myślą o słuchaczach Ekologicznego Uniwersytetu Ludowego. Zawiera praktyczne wskazówki dotyczące m.in. chowu zwierząt, uprawy roślin i ekonomicznych aspektów prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jednak, jak podkreślają jego autorzy, celem przewodnika jest także przekazanie ekofilozofii rolnictwa, czyli podkreślenie wartości pracy rolnika ekologicznego, również w wymiarze społecznym i duchowym.

Pobierz: www.ziarno.grzybow.pl/images/publikacje/projektowe/Ziemia_ktora_zywi.pdf

Uniwersytety Ludowe XXI wieku. Tradycja – Współczesność – Wyzwania Przyszłości

„Struktura niniejszej publikacji przypomina drzewo” – piszą we wstępie autorzy. Z jednej strony sięga ona do korzeni, do tradycji. Jednocześnie jest jednak mocno osadzona w teraźniejszości i analizuje obecną działalność uniwersytetów ludowych w wybranych krajach europejskich. I w końcu zwraca się także ku przyszłości, dostrzegając zagrożenia i wyzwania stojące przed edukacją dorosłych.

Pobierz: www.ziarno.grzybow.pl/images/publikacje/projektowe/uniwersytety_ludowe_jeszcze_lzejszy.pdf

Zapisz