Mierzenie zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem


Przed współczesnym, zglobalizowanym światem stoją ogromne i złożone wyzwania wiążące się z postępem cywilizacyjno-technologicznym, któremu powinien towarzyszyć skuteczny transfer innowacji i kreatywnych rozwiązań z uczelni i ośrodków badawczych do biznesu. Od wielu lat mówi się o tym, że ten rodzaj transferu stanowi niezbędny warunek rozwoju i w dziedzinie tej można znaleźć wiele przykładów dobrych praktyk, jednak samo to zjawisko nie zostało jeszcze w pełni zbadane i opisane. Dlatego też należy rozważyć stworzenie wskaźnika pomiaru zakresu
i jakości współpracy między uczelniami a biznesem (skrót ang. HEBE – Higher Education and Business Engagement), aby określić procesy, jakie leżą u podstaw tego zjawiska i dalsze możliwości jego badania. Stanowi to ogromne wyzwanie, ponieważ tworzenie złożonych wskaźników nie jest zadaniem łatwym. Omawiany tu wskaźnik należy traktować jako wysoce złożony, gdyż uchwycenie i opisanie metod oraz zakresu współpracy uczelni z biznesem wymaga opracowania zbioru różnych kryteriów, czy też parametrów, które będą to zjawisko wszechstronnie definiować. Ponadto, taki zbiór kryteriów musi stanowić przekonującą koncepcję i definicję omawianego tutaj zjawiska. Z uwagi na różnorodny charakter tych kryteriów (parametrów) wiele z nich nie może być mierzonych w ten sam sposób, a więc w wielu przypadkach będziemy musieli odwołać się do różnych technik pomiaru.

Problematyka złożonych wskaźników została szeroko omówiona w literaturze fachowej, co zostanie przedstawione w dalszej części niniejszego artykułu. Istnieją również przykłady skutecznego zastosowania takiej metodologii, a sam wskaźnik zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem został skonstruowany na podstawie metodologii opracowanej, sprawdzonej i stosowanej w ramach wskaźnika, który porównuje polityki migracyjne krajów (Migrant Integration Policy Index – MIPEX) (Huddleston, Niessen 2011).

Przede wszystkim wskaźnik pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem stanowi narzędzie do prowadzenia analiz porównawczych pozwalających na uzyskanie szczegółowego obrazu zakresu tej współpracy w różnych krajach. Niniejszy artykuł przedstawia tło tego innowacyjnego badania wraz z koncepcją narzędzia badawczego, na które składają się: standardy stanowiące matrycę analiz, wykaz dziedzin (domen) podlegających pomiarowi, sposób pomiaru oraz prezentacji i rozpowszechniania uzyskanych danych. Obejmuje on również inne ważne zagadnienia, takie jak wyzwania odnoszące się do zasadności prowadzenia badania oraz problemów z konstruowaniem złożonych wskaźników. Są to zagadnienia szczególnie ważne ze względu na bardzo szeroki zakres obszaru badawczego – od oficjalnej polityki prowadzonej przez poszczególne kraje po indywidualne praktyki stosowane na uczelniach oraz rozwiązania krajowe w dziedzinie współpracy między uczelniami a biznesem.

Wskaźnik pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem jest nowym, pionierskim narzędziem monitorowania poziomu zgodności polityki i praktyki krajowej z powszechnie przyjętymi i uznanymi europejskimi oraz światowymi zaleceniami i rozwiązaniami. Pomiar ma na celu wzbudzenie zainteresowania przywódców państw, środowisk biznesu oraz społeczeństw w całej Europie i poza nią, aby: (1) poprzez zilustrowanie obecnej sytuacji z jednoczesnym wyróżnieniem przykładów dobrej polityki i praktyki umożliwić podejmowanie decyzji dotyczących prowadzenia dalszej polityki na podstawie dostępnej wiedzy; (2) zwrócić uwagę osób odpowiedzialnych za tworzenie polityki na wagę współpracy między uczelniami a biznesem w stabilnych i zamożnych społeczeństwach i zachęcić do zajęcia się tym obszarem. W związku z tym cele projektu, określane na nieco bardziej praktycznym poziomie, są następujące:

  • lepsze rozumienie przykładów dobrej praktyki,
  • zintensyfikowanie współpracy i podjęcie zobowiązania do skorygowania polityki i działań praktycznych,
  • wzrost świadomości istnienia zaleceń oraz wiedzy o tym, jak kraje je realizują,
  • stworzenie trwałego narzędzia umożliwiającego wyznaczanie poziomów odniesienia (benczmarków) do ewaluacji polityki i działań praktycznych.

Należy podkreślić, że rozwiązania i zalecenia, o których tu mowa, są rozumiane szeroko i obejmują kluczowe rekomendacje, wynikające z dokumentów wydawanych m.in. przez Komisję Europejską, stowarzyszenia/zrzeszenia uniwersytetów, Bank Światowy itp.

Artykuł odpowiada również na pytanie, czy ten rodzaj monitorowania oraz porównywania zasięgu zjawiska jest potrzebny i zasadny. Mimo że w obszarze współpracy między uczelniami a biznesem zarówno na poziomie globalnym, europejskim, jak i krajowym/regionalnym wiele zmieniło się na lepsze, badania wskazują, że poziom wykorzystania istniejących narzędzi rozwoju tej współpracy nadal nie jest równomierny. Współpraca w zakresie tworzenia polityki na różnych szczeblach nigdy nie była łatwa, a co za tym idzie wnioski z niej wynikające nie zawsze docierały do wszystkich aktorów tego procesu. Dlatego też wydaje się zasadne – zanim zajmiemy się dalszym wdrażaniem wspólnej polityki – aby podjąć refleksję nad rozwiązaniami, które do tej pory udało się wypracować i tym, jak je najlepiej wykorzystać. Jak podkreślają Nardo, Saisana, Saltelli, Tarantola, Hoffman oraz Giovannini, rola wskaźników złożonych – a wskaźnik współpracy między uczelniami a biznesem do takich należy – jako narzędzi analizy oraz sposobu komunikowania wyników jest coraz szerzej uznawana (Nardo i in. 2005:8).

Wskaźnik mierzenia zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem jest narzędziem opisowym, stosowanym do informowania zarówno opinii publicznej, jak i gremiów tworzących politykę na poziomie makro, ilustrującym stopień osiągnięcia przez kraj / region / uczelnię europejskiego lub międzynarodowego benczmarku (poziomu odniesienia) w określonej dziedzinie w zakresie rekomendacji, zaleceń o zasięgu europejskim bądź globalnym. Wynikające z lektury dokumentów rekomendacje ustanawiają standardy w następujących obszarach:

  • przepisów regulujących współpracę pomiędzy uczelniami a biznesem,
  • upowszechniania różnych rozwiązań dotyczących tej współpracy,
  • określenia celów współpracy,
  • promocji koncepcji większego zaangażowania pracodawców we współpracę z uczelniami,
  • ustanowienia przejrzystych zasad współpracy,
  • uznawania rozwiązań szczególnie istotnych/właściwych,
  • wpływu współpracy pomiędzy uczelniami a biznesem na wzrost gospodarczy.

Wyniki – stopień spełnienia przez uczelnie/kraje kryteriów uwzględnionych we wskaźniku – zostaną zaprezentowane w postaci tzw. wykresów radarowych, umożliwiających łatwe porównania i sprzyjających wymianie dobrych praktyk. Wykres taki może wyglądać następująco:

Wykres 1. Profil kraju X

Wykres 1. Profil kraju X

Mierzenie zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem

Wykres 2. Profil krajów X i Y

Wykres 2. Profil krajów X i Y

Wykres 3. Profil kraju X w odniesieniu do średniej UE

Wykres 3. Profil kraju X w odniesieniu do średniej UE

Na wykresie 1. przedstawiono profil kraju X, czyli osiągnięcia kraju X w odniesieniu do wybranych dziedzin i kryteriów. Na wykresie 2. porównano osiągnięcia kraju X i kraju Y, a na wykresie 3. zaprezentowano osiągnięcia kraju X na tle średniej europejskiej (lub światowej). Przykładowe dziedziny (czy też domeny), na które składają się wymierne kryteria, podano poniżej.

Domena 1: przepisy, dokumenty i bazy danych dotyczące współpracy uczelni z biznesem. Bazy te mogą odnosić się do liczby zastosowanych kraju w istniejących rankingach współpracy uczelni z biznesem.

Domena 2: zgodność z szeroko uznawanymi zaleceniami i rekomendacjami, np. Komisji Europejskiej, Banku Światowego etc.

Domena 3: osiągnięcia kraju w istniejących rankingach współpracy uczelni z biznesem.

Domena 4: przepisy, udogodnienia i działania promujące karierę zawodową w obszarze nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki.

Domena 5: dobre praktyki.

Domena 6: do uzgodnienia przez ekspertów.

Należy podkreślić, że na tym etapie pozostałe dziedziny nie zostały jeszcze zdefiniowane przez odpowiedzialnych za nie ekspertów wysokiego szczebla, a ostateczna koncepcja dziedzin i kryteriów zostanie omówiona podczas nadchodzących seminariów i spotkań naukowców zaangażowanych w projekt.

Jak wspomniano powyżej, koncepcja ta wymaga różnych technik pomiaru. Domeny 1, 2 i 3 na przykład oznaczają po prostu badanie danych zastanych w postaci analizy istniejących dokumentów, natomiast domeny4 i 5 wymagają badań terenowych z wykorzystaniem standaryzowanych ankiet, dyskusji, spotkań ewaluacyjnych itp.

W związku z tym należy odpowiednio uwzględnić kwestie problematyczne i zastosować metody zapewniania jakości. Jak wspomniano powyżej, wskaźnik pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem ma postać wskaźnika złożonego, co różnie wpływa na trafność i wiarygodność badań. Z jednej strony, wskaźniki złożone ze względu na swój charakter (Nardo i in. 2005:8):

  • mogą podsumowywać złożone lub wielowymiarowe problemy w celu wspomagania osób odpowiedzialnych za tworzenie polityki,
  • są łatwiejsze w interpretacji niż próby znalezienia wspólnych tendencji w wielu odrębnych wskaźnikach,
  • ułatwiają tworzenie złożonych rankingów krajów (w ramach badania poziomu realizacji wyznaczonych benczmarków), mogą oceniać dynamiczne postępy krajów w przypadku złożonych wskaźników,
  • ograniczają wielkość zbioru wskaźników,
  • umieszczają problematykę osiągnięć i postępów krajów w centrum uwagi osób odpowiedzialnych za tworzenie polityki,
  • ułatwiają przekazywanie informacji do opinii publicznej (tj. obywateli, mediów itp.) oraz promują odpowiedzialność.

Wszystkie te cechy ściśle odzwierciedlają główne cele projektu dotyczącego wskaźnika pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem. Niemniej Nardo i in. wymieniają również problemy związane ze stosowaniem wskaźników złożonych, takie jak: tworzenie mylących przekazów i uproszczonych wniosków dotyczących danej polityki, maskowanie poważnych niedociągnięć i tworzenie niewłaściwej polityki (Nardo i in. 2005:8).

Nardo i in. (2005:9–10) opisują szereg czynników, które należy uwzględnić przy tworzeniu wskaźników, w celu zapewnienia jakości i rzetelności badań oraz uniknięcia zagrożeń wymienionych powyżej. Są to wypracowanie teoretycznego konstruktu badania, selekcja danych, analiza wielozmiennowa, brakujące dane, normalizacja danych, ważenie i sumowanie, wiarygodność oraz powiązania z innymi zmiennymi.

Czynniki te mogą być odzwierciedlone we wskaźniku pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem w poniższy sposób.

Sformułowanie teoretycznego konstruktu stanowi podstawę wskaźnika – w tworzenie list kontrolnych odnoszących się do przepisów, zaleceń, dokumentów itp., a także w opracowywanie ankiet, zaangażowany powinien być nie tylko zespół naukowców z danej dziedziny, lecz także osoby odpowiedzialne za tworzenie polityki oraz urzędnicy z odpowiednich krajów i instytucji, którzy powinni wchodzić w skład różnych paneli i komitetu sterującego projektu. Następnie efekty ich wspólnych działań powinny zostać pilotażowo wdrożone w co najmniej dwóch wybranych
krajach.

W zakresie selekcji danych podstawę tworzenia wskaźnika stanowią następujące przesłanki: (1) pytania dotyczące wskaźnika powinny dostarczyć możliwe do oceny dane dla każdej z domen; (2) możliwe do oceny dane powinny być ważone; (3) wskaźnik powinien być wystarczająco rzetelny, aby można było powtarzać pomiary w czasie.

Analiza wielozmiennowa, dotycząca m.in. struktury wskaźników, adekwatności danych i wybranych problemów metodologicznych, w tym kwestii zasadności, została już częściowo omówiona. Ze względu na rozległość i złożoność obszaru badań, należy osiągnąć racjonalny kompromis dotyczący wyboru wymiernych kryteriów określających wskaźnik, które będą jednocześnie zrozumiałe dla osób korzystających z wyników badania, a będących w większości osobami tworzącymi odpowiednią politykę.

Brakujące dane – faza pilotażowa wskaże, w jakim stopniu czynnik ten stanowić będzie problem w odniesieniu do zasadności badań.

Normalizacja danych przejawia się w tworzeniu profilu kraju przedstawionego powyżej w formie wykresu radarowego. Pozwala to na stworzenie rankingu krajów, stanowiącego najprostszą technikę normalizacji, przede wszystkim jednak ukazującego dystans danego kraju do wspólnego punktu odniesienia, czyli norm, zaleceń, dobrych praktyk itp. Przedstawia również dystans do najwyższego i średniego wyniku.

Ważenie i sumowanie stanowić będzie przedmiot dokładnej analizy ze strony panelu międzynarodowych ekspertów zaangażowanych w realizację projektu. Końcowa procedura ważenia indywidualnych odpowiedzi na kolejne pytania zostanie opracowana na podstawie doświadczeń z fazy pilotażowej. Ponadto zsumowany zostanie wynik nie tylko dla poszczególnych domen (dziedzin), lecz także dla ich składowych (poddziedzin). Dobrze ilustruje to przykład domeny 1, której poddziedzinami są przepisy, dokumenty i bazy danych. Należy jednak pamiętać, że celem projektu nie jest uzyskanie jednego ogólnego wyniku dla danego kraju.

Jeśli chodzi o wiarygodność badania, poszczególne wskaźniki i kryteria muszą zostać poddane gruntownej analizie, co oznacza na przykład odwzorowanie poszczególnych kryteriów na matrycy wszystkich możliwych formalnych dokumentów, zaleceń, rekomendacji, białych ksiąg itp. w celu sprawdzenia, czy w kwestionariuszu uwzględniono wyraźnie wszystkie aspekty danego zjawiska. Dlatego też, pamiętając, że nie istnieje jeden, ale wiele różnych punktów odniesienia, zarówno na szczeblu krajowym, europejskim, jak i światowym, należy stworzyć ich spis, aby dokładnie sprawdzić, czy wszystkie uwzględniono w pytaniach dotyczących wskaźnika. Taki spis powinien przygotować oddzielny zespół ekspertów. Po odwzorowaniu kryteriów powinna nastąpić dyskusja ekspertów na temat sensowności każdego podwskaźnika i kryterium, która prowadzić będzie do stworzenia kompletnego wskaźnika pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem.

Powiązania z innymi zmiennymi, które odnoszą i dostosowują wskaźnik pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem do przepisów, dokumentów, zaleceń i wytycznych, zostały już szeroko omówione. Ponadto, jak wspomniano powyżej, wskaźnik odnosić się będzie również do istniejących już badań (patrz domena 3).

Jak już wspomniano, decyzje dotyczące wizualizacji wskaźnika podjęto z uwzględnieniem wrażliwości politycznej oraz tego, że niektóre kraje i organizacje nie akceptują przedstawiania danych na podstawie rankingów. Podejmowane są jednak starania, aby sposób wizualizacji wskaźnika sprzyjał międzynarodowej dyskusji i wymianie dobrych praktyk (co narzuca pewne formy rankingu) i aby był jednocześnie możliwy do przyjęcia przez strony, które nie chcą być uwzględniane w rankingach. W związku z powyższym odwzorowanie wyników poszczególnych krajów w celach porównawczych będzie możliwe jedynie za pośrednictwem specjalnie opracowanych programów i aplikacji na stronie internetowej projektu, co z kolei pozwoli użytkownikom na dotarcie do istotnych, publicznie dostępnych informacji.

Podczas analizy wskaźnika pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami możliwość jego rozłożenia i powrotu do informacji szczegółowych nie będzie stanowić problemu dzięki dwóm zasadniczym czynnikom: (1) każda domena składa się z poddziedzin, (2) analiza wyników danego kraju poszerzona jest o towarzyszące im opracowania/raporty zapewniające analizę kontekstową.

Na zakończenie warto wspomnieć, że wykonalność tego przedsięwzięcia może być poddawana w wątpliwość ze względu na jego bardzo wysoki poziom złożoności i wielowymiarowości spowodowany nie tylko tym, że różne rodzaje kryteriów mierzy się za pomocą różnych narzędzi, lecz także faktem, że w niektórych przypadkach należy wziąć pod uwagę zupełnie różne konteksty krajowe, stosując jeden standardowy model odniesienia. Tego rodzaju sceptyczne nastawienie może również wynikać z obawy, że wskaźnik taki, jak wskaźnik pomiaru zakresu i jakości współpracy między uczelniami a biznesem, obejmuje obszary badawcze o różnym charakterze. W konsekwencji prowadzi to do problemów związanych z trafnością oraz do tego, że poziom trafności tego narzędzia może się różnić dla poszczególnych domen. Są to jednak kwestie, które stale towarzyszą tworzeniu złożonych wskaźników – jest to ich nieodłączna cecha. Niemniej
należy zauważyć, że poziom trafności badania istotnie wzrośnie podczas kolejnych cykli badań. Okresowe powtarzanie badań i procesu gromadzenia danych, jak również wnioski z krajowych, europejskich i światowych debat z pewnością pomogą udoskonalić to narzędzie badawcze.

BIBLIOGRAFIA

British Council (2011), Towards a Language Rich Europe. Multilingual Essays on Language Policies and Practices, British Council, Berlin.

Extra G., Yagmur K. (2011), Language Rich Europe Field Manual on Multilingual Policies and Practices in Europe, Babylon Centre for Studies of the Multicultural Societies, Tilburg.

Hope M. (2011), Introduction, in British Council Towards a Language Rich Europe. Multilingual Essays on Language Policies and Practices, British Council, Berlin, 4–9.

Huddleston T., Niessen J. (2011), Migrant Integration Policy. Index III, British Council and Migration Policy Group, Brussels.

Milanovic M., Weir C. (2004), European Language Testing in a Global Context. Studies in Language Testing, Vol. 18: Proceedings of the ALTE Barcelona Conference July 2001, Cambridge
University Press, Cambridge.

Nardo M. i in. (2005), Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide, in OECD, OECD Statistics Working Papers 2005/03, OECD Publishing.

OECD (2005), OECD Statistics Working Papers 2005/03, OECD Publishing.