Edukacja jako narzędzie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym


22 listo­pada 2010 r. w Biblio­tece Publicz­nej m. st. War­szawy odbyło się semi­na­rium tema­tyczne pro­gra­mów Grund­tvig i Leonardo da Vinci pt. „Edu­ka­cja jako narzę­dzie walki z ubó­stwem i wyklu­cze­niem spo­łecznym”. W spo­tka­niu wzięło udział 70 uczest­ni­ków, w więk­szo­ści obec­nych lub byłych bene­fi­cjen­tów Pro­gramu „Ucze­nie się przez całe życie”, reali­zu­ją­cych pro­jekty zwią­zane z tema­tyką wyklu­cze­nia spo­łecz­nego.

Uczest­ni­ków semi­na­rium ofi­cjal­nie powi­tał Mar­cin Rol­nik, Dyrek­tor Pro­gramu „Ucze­nie się przez całe życie”, po czym głos zabrali orga­ni­za­to­rzy: Alina Respon­dek – zastępca dyrek­tora pro­gramu „Ucze­nie się przez całe życie” ds. pro­gramu Grund­tvig, oraz Iza­bela Laskow­ska – zastępca dyrek­tora pro­gramu „Ucze­nie się przez całe życie” ds. pro­gramu Leonardo da Vinci, które przed­sta­wiły ofertę swo­ich pro­gra­mów pod kątem wspie­ra­nia walki z ubó­stwem i wyklu­cze­niem spo­łecznym, szcze­gól­nie pod­kre­śla­jąc zna­cze­nie wyso­kiej jako­ści pro­jek­tów, bez któ­rej osoby wyklu­czone lub zagro­żone wyklu­cze­niem nie­wiele zyskają. Uczest­nicy semi­na­rium dowie­dzieli się rów­nież o mię­dzy­agen­cyj­nym pro­jek­cie Inc­lu­sion, w któ­rym pol­ska Naro­dowa Agen­cja pełni rolę klu­czo­wego part­nera, a któ­rego głów­nym celem jest wspie­ra­nie uczest­nic­twa grup zagro­żo­nych wyklu­cze­niem w Pro­gra­mie „Ucze­nie się przez całe życie”.

Wpro­wa­dze­nia do tematu semi­na­rium doko­nała dr Danuta Uryga z Wydziału Nauk Peda­go­gicz­nych Aka­de­mii Peda­go­giki Spe­cjal­nej, która spró­bo­wała sfor­mu­ło­wać defi­ni­cję wyklu­cze­nia spo­łecz­nego, przed­sta­wiła oko­licz­no­ści jego wystą­pie­nia oraz posta­wiła reto­ryczne pyta­nie czy w ogóle warto z nim wal­czyć. Jako naj­waż­niej­sze przy­czyny wystę­po­wa­nia zja­wi­ska wyklu­cze­nia spo­łecz­nego dr Uryga podała: segre­ga­cję klas i wyni­ka­jącą z niej nie­rów­ność w dostę­pie do dóbr edu­ka­cyj­nych (głów­nie na pozio­mie gim­na­zjów), brak postę­pów w kształ­ce­niu kadry edu­ka­cyjnej, a także nie­do­strze­ga­nie koniecz­no­ści połą­cze­nia sił przez podmioty wal­czące o sprawy osób wyklu­czo­nych lub zagro­żo­nych wyklu­cze­niem spo­łecznym.

Kolejną czę­ścią semi­na­rium była pre­zen­ta­cja przy­kładów dobrej prak­tyki, pod­czas któ­rej bene­fi­cjenci pro­gra­mów Grund­tvig i Leonardo da Vinci przed­sta­wili swoje pro­jekty.

Jako pierw­szy głos zabrał Zdzi­sław Klu­sek z Mło­dzieżowego Ośrodka Socjo­te­ra­pii w Ostrowcu Świę­to­krzy­skim, gdzie kształcą się chłopcy, któ­rzy z róż­nych powo­dów wypa­dli z for­mal­nego sys­temu edu­ka­cji. Bene­fi­cjent zało­żył, że głów­nym powo­dem więk­szo­ści pro­ble­mów uczniów jest brak wspar­cia ze strony rodzin, które prze­rzu­cają odpo­wie­dzial­ność za swoje dzieci na szkołę, pre­zen­tu­jąc postawę wyuczo­nej bez­rad­no­ści. Dzięki reali­za­cji Pro­jektu Part­ner­skiego Grund­tviga pt. „Włą­cze­nie rodzi­ców w spo­łeczność prak­ty­ku­jącą (PARCOP) ”, bene­fi­cjent zaofe­ro­wał rodzi­nom uczniów Mło­dzieżowego Ośrodka Socjo­te­ra­pii, w więk­szo­ści rodzi­nom dys­funk­cyj­nym, wspar­cie psy­cho­lo­giczne i peda­go­giczne, indy­wi­du­alną pomoc w sze­ro­kim zakre­sie oraz moż­li­wość aktyw­nego zaan­ga­żo­wa­nia się w dzia­łal­ność Ośrodka i pozna­nia potrzeb wła­snych dzieci. W efek­cie, chętni rodzice mogli się wza­jem­nie poznać i zro­zu­mieć, podnieść swoje umie­jęt­no­ści spo­łeczne oraz usa­mo­dziel­nić się pod kątem roz­wią­zy­wa­nia pro­ble­mów życio­wych.

Dru­gim przy­kła­dem dobrej prak­tyki był pro­jekt Trans­feru Inno­wa­cji Leonardo da Vinci pt. „Disa­bi­lity awa­re­ness – a new chal­lenge for employ­ees”, o któ­rym opo­wie­dzieli Ire­ne­usz Bia­łek i Mał­go­rzata Per­deus z Biura ds. Osób Nie­peł­no­spraw­nych Uni­wer­sy­tetu Jagiel­loń­skiego. Świa­domy roli edu­ka­cji jako narzę­dzia w walce z wyklu­cze­niem spo­łecznym, bene­fi­cjent pro­jektu posta­wił sobie za cel wpro­wa­dze­nie w swo­jej pla­cówce modelu duń­skiego, który zakłada jed­no­cze­sne oddzia­ły­wa­nie na całe oto­cze­nie osób ze spe­cjal­nymi potrze­bami, a więc kadrę aka­de­micką, pra­cow­ni­ków admi­ni­stra­cji oraz mana­ge­rów przed­się­biorstw. W tym celu Uni­wer­sy­tet Jagiel­loń­ski w ramach pro­jektu „trans­fe­ruje” spe­cja­li­styczne mate­riały edu­ka­cyjne dla nauczy­cieli aka­de­mic­kich oraz dla stu­den­tów, m.in. sce­na­riu­sze tre­nin­gów gru­po­wych.

Kolejny przy­kład Pro­jektu Part­ner­skiego Grund­tviga przed­sta­wiła Maria Kurek z Pol­skiego Sto­wa­rzy­sze­nia na Rzecz Osób z Upo­śle­dze­niem Umy­sło­wym Koło w Szcze­ci­nie. Pro­jekt pt. „Kul­tura i sztuka jako spo­sób wspie­ra­nia nie­peł­no­spraw­nych osób w byciu postrze­ga­nym jako rze­czy­wi­ste osoby uczest­ni­czące aktyw­nie w życiu spo­łecznym” pole­gał na przy­go­to­wa­niu i wysta­wie­niu przez part­ne­rów z Pol­ski, Fran­cji i Nie­miec wspól­nego przed­sta­wie­nia teatral­nego, w któ­rym w rolę akto­rów wcie­liły się osoby nie­peł­no­sprawne. Sztuka opo­wia­dała o poszu­ki­wa­niu szczę­ścia, a pły­nący z niej morał mówił, że każdy czło­wiek ma jakieś wyjąt­kowe umie­jęt­no­ści, ale nie każdy potrafi je wła­ści­wie poka­zać lub po pro­stu nie może zna­leźć odbior­ców. Przed­sta­wie­nie było wysta­wione kil­ka­krot­nie w każ­dym kraju part­ner­skim, za każ­dym razem spo­ty­ka­jąc się ze zna­ko­mi­tym przy­ję­ciem. Uczest­nicy semi­na­rium mieli przy­jem­ność zapo­znać się z frag­men­tami przed­sta­wie­nia oglą­da­jąc film z reali­za­cji pro­jektu.

Przy­kła­dem Pro­jektu Part­ner­skiego Leonardo da Vinci był pro­jekt pt. „Zwięk­sze­nie mobil­no­ści uczniów zagro­żo­nych wyklu­cze­niem spo­łecznym” zre­ali­zo­wany przez Zespół Szkół Zawo­do­wych i Ogól­no­kształ­cą­cych w Kar­tu­zach, a zapre­zen­to­wała go Mag­da­lena Fryt. Celem pro­jektu było wska­za­nie trud­no­ści i barier unie­moż­li­wia­ją­cych uczniom wyjazdy na staże zagra­niczne. W tym celu przed­sta­wi­ciele bene­fi­cjenta odbyli cykl wizyt u zagra­nicz­nych pra­co­daw­ców, któ­rzy przyj­mują sta­ży­stów z róż­nych kra­jów na prak­tyki zawo­dowe. Rezul­ta­tem pro­jektu będzie wyda­nie prze­wod­nika pre­zen­tu­ją­cego owe trud­no­ści i prze­ciw­no­ści, tym samym pozwa­la­jąc wyko­rzy­stać go przez nauczy­cieli do moty­wo­wa­nia uczniów.

Na semi­na­rium zapre­zen­to­wano rów­nież przy­kład Warsz­tatu Grund­tviga pt. „Empo­we­ring vic­tims of dome­stic vio­lence”, który zor­ga­ni­zo­wało Cen­trum Kształ­ce­nia Usta­wicz­nego w Słup­sku. Repre­zen­tu­jąca bene­fi­cjenta Urszula Hadrych opo­wie­działa, że celem warsz­ta­tów dla kobiet będą­cych ofia­rami prze­mocy domo­wej było odbu­do­wa­nie w nich zaufa­nia do innych ludzi, a udało się to dzięki zebra­niu kobiet z 5 róż­nych kra­jów, co umoż­li­wiło im wymianę doświad­czeń i oka­za­nie sobie wza­jem­nego wspar­cia. Uczest­niczki roz­ła­do­wy­wały stres i agre­sję poprzez taniec, a dzięki udzia­łowi w warsz­ta­tach poznały tech­niki infor­ma­cyjne umoż­li­wia­jące ano­ni­mowe szu­ka­nie pomocy. Warsz­tat zaowo­co­wał wzro­stem umie­jęt­no­ści spo­łecznych oraz moty­wa­cji uczest­ni­czek.

W kolej­nej czę­ści spo­tka­nia Renata Kon­dra­ciuk – przed­sta­wi­cielka Powia­to­wego Urzędu Pracy w Zamo­ściu – przed­sta­wiła reali­zo­wany przez swoją insty­tu­cję Pro­jekt Mobil­no­ści Leonardo da Vinci pt. „Mło­dzi, ambitni fachowcy”. Celem pro­jektu jest akty­wi­za­cja zawo­dowa osób bez­ro­bot­nych z woje­wódz­twa lubel­skiego, w któ­rym ponad połowa ogółu bez­ro­bot­nych to osoby przed 34. rokiem życia. Dzięki pro­jektowi osoby zagro­żone wyklu­cze­niem spo­łecznym mają szansę odby­cia stażu w zagra­nicz­nych przed­się­bior­stwach. Naj­więk­szym pro­ble­mem jest samo zebra­nie chęt­nych do wyjazdu, ale do tej pory, z 29 osób, które zakoń­czyły już swoje staże, 6 zna­la­zło zatrud­nie­nie.

Ostat­nim już zapre­zen­to­wa­nym przy­kła­dem dobrej prak­tyki był Pro­jekt Part­ner­ski Grund­tviga pt. „Inno­wa­cje spo­łeczno-wycho­waw­cze, wspie­ra­nie rodzi­ciel­stwa i walka z wyklu­cze­niem”, zre­ali­zo­wany przez Sto­wa­rzy­sze­nie Przy­ja­ciół Mię­dzy­na­ro­do­wego Ruchu ATD Czwarty Świat z Kielc. Pierre Klein w imie­niu bene­fi­cjenta opo­wie­dział, że w ramach pro­jektu osoby, które ni­gdy nie miały moż­li­wo­ści pod­ję­cia nauki, otrzy­mały szansę wyjazdu do Uni­wer­sy­tetu Ludo­wego Czwar­tego Świata we Fran­cji.

Semi­na­rium zakoń­czyło się pane­lem dys­ku­syj­nym, który mode­ro­wał dr Krzysz­tof Pier­ście­niak z Wydziału Peda­go­gicz­nego Uni­wer­sy­tetu War­szaw­skiego, a w roli eks­per­tów wystą­pili wszy­scy pre­le­genci, któ­rzy wcze­śniej pre­zen­to­wali swoje pro­jekty. Pyta­nia uczest­ni­kom panelu zada­wały rów­nież osoby z sali. Dysku­sja roz­po­częła się od próby uzgod­nie­nia defi­ni­cji dobrego pro­jektu. Usta­lono, że muszą go cecho­wać uży­tecz­ność oraz trwa­łość; przez trwa­łość rozu­miemy sytu­ację, kiedy efekty pro­jektu wyko­rzy­sty­wane są po jego zakoń­cze­niu. Miarą dobrego pro­jektu mogą być rów­nież sto­sunki pomię­dzy part­ne­rami po zakoń­cze­niu pro­jektu. Dobry pro­jekt powi­nien opie­rać się na real­nych potrze­bach grupy doce­lo­wej, które czę­sto nie są wygó­ro­wane.

Uczest­nicy panelu prze­ka­zali wska­zówki dla poten­cjal­nych bene­fi­cjen­tów.

  • Koniecz­ność współ­dzia­ła­nia grupy part­ner­skiej, aby wspól­nie zdo­by­wać nowe doświad­cze­nia oraz kapi­tał spo­łeczny czy inter­kul­tu­rowy.
  • Umie­jęt­ność prze­wi­dy­wa­nia pro­ble­mów.
  • Uni­ka­nie wyzna­cza­nia sobie celów nie­re­al­nych do speł­nie­nia, lepiej sku­pić się na dzia­ła­niach naj­prost­szych i naj­efek­tyw­niej­szych.
  • Przy­kła­dać więk­szą wagę do pro­cesu naboru uczest­ni­ków pro­jektu. Nauka powinna zostać zaofe­ro­wana oso­bom, które rze­czy­wi­ście chcą się uczyć.
  • Zacząć współ­pracę euro­pej­ską od małego pro­jektu, a dopiero póź­niej prze­cho­dzić do więk­szych.
  • Roz­sąd­nie gospo­da­ro­wać budże­tem pro­jektu, aby unik­nąć koniecz­no­ści dofi­nan­so­wy­wa­nia go z wła­snych środ­ków.
  • Trzy­mać się zało­żeń pro­jektu, ponie­waż jedna zmiana może wywo­łać lawinę kolej­nych.
  • Nie reali­zo­wać pro­jek­tów dla samego faktu ich reali­za­cji, jak czę­sto czy­nią małe firmy con­sul­tin­gowe.
  • Poma­gać uczest­ni­kom w prze­ła­ma­niu obawy przed narzę­dziami IT.
  • Zna­leźć „złoty śro­dek” pomię­dzy odpo­wied­nią war­to­ścią mery­to­ryczną pro­jektu, a tzw. „duszą pro­jektu”, ponie­waż oba te czyn­niki są nie­zbędne do osią­gnię­cia wyso­kiej jako­ści.
  • Wybór odpo­wied­nich insty­tu­cji part­ner­skich, ponie­waż to od nich w naj­więk­szej mie­rze zależy powo­dze­nie pro­jektu.
  • Ponadto, przed­sta­wi­cielki Powia­to­wego Urzędu Pracy w Zamo­ściu wysu­nęły postu­lat, że staż nie powi­nien się koń­czyć w momen­cie zakoń­cze­nia prak­tyki zagra­nicz­nej, ponie­waż jego kon­ty­nu­acja po powro­cie do kraju mogłaby umoc­nić pew­ność sie­bie uczest­ni­ków.
  • Padło rów­nież ostrze­że­nie, aby bar­dzo uwa­żać na słow­nic­two, które, szcze­gól­nie przy tak spe­cy­ficz­nej gru­pie doce­lo­wej, może dla nie­któ­rych osób oka­zać się nie­zro­zu­miałe, demo­ty­wu­jące czy wręcz obraź­liwe a mia­no­wi­cie „grupy dys­funk­cyj­ne­/wy­klu­czone”.
  • W opi­nii uczest­ni­ków, pre­le­gen­tów, a także orga­ni­za­to­rów, semi­na­rium zakoń­czyło się suk­ce­sem, ponie­waż osoby zwią­zane z tema­tyką wyklu­cze­nia spo­łecz­nego miały moż­li­wość pozna­nia oferty pro­gra­mów Grund­tvig i Leonardo da Vinci, a także dys­ku­sji w gro­nie osób mery­to­rycz­nie przy­go­to­wa­nych.