Co nowego w EOSW?


Europejski Obszar Szkolnictwa Wyższego działa już od ośmiu lat, ale ministrowie edukacji nadal spotykają się, aby wyznaczać nowe cele

Termin Europejski Obszar Szkolnictwa Wyższego (ang. European Higher Education Area) pojawił się po raz pierwszy w Deklaracji Bolońskiej z 19 czerwca 1999 r., podpisanej przez 30 ministrów i przedstawicieli szkolnictwa wyższego krajów europejskich w Bolonii. Realizacja przedstawionych w dokumencie postanowień została określona mianem procesu bolońskiego, a jego ostatecznym celem było utworzenie do roku 2010 Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (EOSW), czyli porównywalnych, zgodnych i spójnych systemów szkolnictwa wyższego w Europie.

Proces boloński składał się z kilku etapów, a ogłoszenie w roku 2010 oficjalnej inauguracji EOSW w Deklaracji z Wiednia i Budapesztu nie oznaczało jego zakończenia – zadeklarowano kontynuację procesu i wdrażanie kolejnych postulatów. W tym celu co trzy lata ministrowie edukacji spotykają się na specjalnych konferencjach. Przy okazji ostatniego takiego spotkania w Paryżu w maju 2018 r. opublikowano raport The European Higher Education Area in 2018. Bologna Process Implementation Report, w którym oceniono m.in. realizację trzech głównych priorytetów EOSW, sformułowanych trzy lata wcześniej w Erewaniu.

Spośród nich – jak pokazuje publikacja – trójstopniowa struktura studiów wyższych jest wprowadzona niemal we wszystkich krajach uczestniczących w procesie, a jej główne narzędzia (system ECTS, suplement do dyplomu i krajowe systemy kwalifikacji) są bardzo szeroko stosowane. Zebrane w raporcie dane z 303 uczelni działających w 43 systemach szkolnictwa wyższego pokazały, że choć struktura została ujednolicona, wciąż dostrzegalne są różnice w sposobie, w jaki Europejczycy korzystają z istniejących możliwości. W wielu krajach naukę na studiach II stopnia kontynuuje większość studentów, ale są i takie, w których decyduje się na to tylko co czwarty z nich. Co ważne, w wielu krajach nadal funkcjonują też programy studiów, które nie wpisują się w trójstopniową strukturę – studia krótkiego cyklu o charakterze zawodowym czy też jednolite studia magisterskie.

W obszarze drugiego priorytetu – uznawalności kwalifikacji – większość krajów zastosowała się do wymagań Konwencji Lizbońskiej (LRC), natomiast wiele pozostaje do zrobienia w sferze uznawania kwalifikacji uchodźców (pomimo uregulowania tego aspektu w LRC). Z raportu wynika, że część uczelni, które co do zasady są odpowiedzialne za rozstrzygnięcia w dziedzinie uznawalności, nie do końca przestrzega zapisów konwencji.

Trzeci priorytet – zapewnianie jakości w szkolnictwie wyższym, jest realizowany dwutorowo, poprzez przyjmowanie krajowych strategii zapewniania jakości oraz poprzez ewaluację zewnętrzną prowadzoną przez niezależne agencje na podstawie zaleceń europejskich (Standards and Guidelines for European Quality Assurance, ESG). Problemem pozostaje zaangażowanie studentów jako pełnoprawnych uczestników tego procesu, gdyż w wielu krajach nadal jest to rzadkie zjawisko. Również europejskie zalecenia dotyczące zapewniania jakości we wspólnych programach studiów uchwalone trzy lata temu w Erewaniu są nieczęsto stosowane.

Obecnie najważniejszym priorytetem procesu bolońskiego jest podnoszenie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym, w tym rozwijanie kompetencji kadry akademickiej, ułatwianie dostępu do studiów wyższych osobom z grup defaworyzowanych i wspieranie ich w ukończeniu programu kształcenia. Celem współpracy jest także promowanie współpracy między uczelniami a biznesem (m.in. by zwiększyć zatrudnialność absolwentów) oraz stymulowanie współpracy międzynarodowej w dziedzinie szkolnictwa wyższego i badań naukowych. Jak widać, proces boloński ma przed sobą jeszcze wiele lat realizacji kolejnych, wyznaczanych w trzyletnich cyklach celów. •