Na styku kultur: Polska, Białoruś, Litwa


– Jesteśmy spadkobiercami Wielkiego Księstwa Litewskiego i to nas łączy – mówi Anna Chomczuk, koordynatorka projektu edukacyjnego w II Liceum Ogólnokształcącym z Dodatkową Nauką Języka Białoruskiego w Hajnówce.

Hajnowskie liceum w województwie podlaskim uczestniczy w dwuletnim projekcie „Mniejszości narodowe bogactwem Europy”, w ramach którego uczniowie należący do białoruskiej mniejszości narodowej pogłębiają wiedzę o języku białoruskim i kształtują świadomość narodową. Partnerami szkoły są: Liceum Ogólnokształcące z Litewskim Językiem Nauczania im. 11 Marca w Puńsku (woj. podlaskie, na granicy z Litwą; mała ojczyzna ludności litewskiej) oraz Gimnazjum im. Franciszka Skaryny w Wilnie.

Dzięki licznym warsztatom uczniowie ćwiczą nie tylko komunikowanie się w różnych językach, ale też poznają historię oraz bogactwo kulturowe Polski, Białorusi i Litwy.

Podróż w stronę tradycji, czyli Kaziuki i Maslenica

Młodzież z Puńska, Hajnówki i Wilna w ramach projektu wzięła między innymi udział w Wileńskim Jarmarku Kaziukowym. Zwyczaj ten pochodzi z XVII wieku, a związany jest z kanonizacją patrona Litwy, Świętego Kazimierza (właśc. Kazimierz Jagiellończyk). Tak zwane Kaziuki były okazją do spróbowania tradycyjnych wileńskich przysmaków, poznania folkowej muzyki, granej na ulicach Wilna. Przechadzając się między straganami, uczniowie mogli podziwiać rzemieślnicze wyroby i kupować ludowe pamiątki. Uczestnicy wymiany z Hajnówki i Puńska zostali także zaproszeni do udziału w kiermaszu smakołyków, który, przy okazji Jarmarku Kaziukowego, wileńskie gimnazjum organizuje co roku w swoich murach. Całkowity dochód z niego jest przeznaczony na cele charytatywne.

W ciągu kilku dni uczniowie odwiedzili też Pałac Wielkich Książąt Litewskich i Zamek w Trokach. Zwiedzanie uzupełnił konkurs wiedzy na temat zamków Wielkiego Księstwa Litewskiego, przygotowany przez Gimnazjum im. Franciszka Skaryny w Wilnie. Nie obyło się również bez uczestnictwa w obchodach Maslenicy, wschodniosłowiańskich ostatków i pochodu z Marzanną. Pierwotnie pogańskie święto związane było z równonocą wiosenną, pożegnaniem zimy i przywitaniem wiosny. Podczas obchodów Maslenicy jada się naleśniki i bliny, które według dawnej tradycji kojarzone są ze słońcem i bóstwem Jaryłą. Kiedy święto zostało zaadaptowane przez religię prawosławną, zyskało miano Serowego Tygodnia, ponieważ spożywanie mięsa w tym czasie było zabronione. Idea Maslenicy związana jest z wybaczaniem krzywd i pojednaniem. Współcześnie obchodzi się ją m.in. na Ukrainie, w Rosji i na Białorusi. Świętowanie trwa tydzień, a zaczyna się na siedem tygodni przed Wielkanocą.

– Przez kilka dni mieszkałam w domu litewskiej koleżanki. Nie czułam bariery językowej, bo część jej rodziny pochodziła z Polski. Na pewno poprawiłam też znajomość języka białoruskiego. Kiedy wróciłam do domu, zauważyłam, że mówiąc coś po polsku, mam białoruski akcent  – wspomina Marta Niesteruk, uczestniczka projektu.

Piszemy słownik

Uczniowie spędzali czas także w Puńsku, gdzie oprócz zwiedzania, nauki ludowych tańców i poznawania  tradycji, tworzyli minisłownik. Głównym założeniem było odnalezienie słów wspólnych lub podobnych w językach białoruskim, polskim i litewskim. Poniżej kilka przykładów po polsku, białorusku, litewsku i angielsku: ryż – рыс – ryžai – rice; kapusta – капуста – kapustai – cabbage; herbata – гарбата – arbata – tea; ogórek – агурэц – agurkas – cucumber; krew – кроў – kraujas – blood; ręka – рука – ranka – hand; stół – стол -stalas – table; ściana – cцяна – scena – wall; rodzina – сям’я – šeima – family; syn – сын – sūnus –son; wilk – воўк – vilkas – wolf; książka – кніга – knyga – book.

Każda szkoła wyda słowniczek w wersji papierowej z właściwą dla siebie szatą graficzną. Planowana jest też wersja cyfrowa, która zostanie udostępniona na platformie eTwinning.

– Zostaliśmy podzieleni na kilka grup tematycznych. Każdy starał się porozumieć: kiedy na przykład Litwini nie byli w stanie powiedzieć czegoś po białorusku, pojawiła się współpraca między ludźmi z Puńska i Wilna – mówi Patryk Janczuk, uczestnik warsztatów.

Chodzi mi o to, aby język giętki…

W ramach projektu w Puńsku odbyło się również szkolenie dla nauczycieli, podczas którego mieli okazję porozmawiać o metodach nauczania języka mniejszości narodowej. – Szkoły zaprezentowały swoje osiągnięcia i metody pracy z uczniami, również pozalekcyjne – mówi Jan Karczewski, białorutenista w II LO z DNJB w Hajnówce. – Myślę, że zajęcia dodatkowe w dużym stopniu przyczyniają się nie tylko do poznania języka, ale też historii i kultury, bo na tym również polega nauka języka mniejszości narodowej. Od 20 lat organizujemy Konkurs Gawędy Białoruskiej. Nauczycielki z Litwy zainteresowały się tym i wyraziły chęć wzięcia udziału tamtejszych uczniów w konkursie – podkreśla.

– Na forum rozmawialiśmy o tym, jak wplatać elementy naszej kultury, tradycji, architektury w tematy, które realizujemy na lekcjach. Wymieniliśmy się scenariuszami zajęć – dodaje Śnieżyna Plis, nauczycielka języków angielskiego i niemieckiego.

– Nasza biblioteka szkolna wspomaga naukę języka białoruskiego w ogromnym zakresie. Mamy duży księgozbiór w języku białoruskim, zaczynając od gramatyki, poprzez poezję, literaturę, a kończąc na dramacie. Warto podkreślić, że młodzież chętnie korzysta z tych zasobów. W czytelni organizujemy też spotkania z ludźmi związanymi z kulturą, językiem, nauką białoruską. Zazwyczaj są one prowadzone po białorusku, a uczniowie uczestniczą w „żywej lekcji” języka  – opowiada Halina Iwaniuk, nauczycielka i bibliotekarka w hajnowskim liceum. – Sam proces dydaktyczny prezentowany w Puńsku nie różni się od naszego. Jednak zwiedzając bibliotekę szkolną, zauważyłam, że tamtejsi uczniowie mają dostęp do większej ilości prasy w języku litewskim. Naszą podstawową gazetą jest „Niwa”. Z każdym jej nowym wydaniem młodzież pracuje na zajęciach – dodaje Iwaniuk.

Nauczyciele i uczniowie podkreślają, że projekt to świetna okazja do poznania nowych ludzi, wymiany wiedzy. Każdy wyjazd i warsztaty utrwalane są też w formie nagrań, zdjęć lub tekstów, które można przeczytać na stronie internetowej hajnowskiego liceum. W szkole niebawem powstanie izba regionalna, tworzona przez uczniów, ich rodziców i nauczycieli. Owocem projektu jest też podjęcie współpracy z Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach, dzielnicy Bielska Podlaskiego. Muzeum-skansen podejmuje się wielu działań edukacyjno-warsztatowych. Znajduje się tam studio i zespół folkloru tradycyjnego podlaskich Białorusinów „Żemerwa” (jego instruktorka Anna Fionik przeprowadziła w liceum cykl warsztatów ze śpiewu białego). W Hajnówce planowana jest rewizyta uczestników szkół partnerskich z Wilna i Puńska.