Warsztat pracy przyrodnika


Przyroda, biologia, chemia, fizyka, geografia – efektywność nauczania tych przedmiotów zależy od aktywizujących metod pracy. Najlepszym sposobem jest odkrywanie tajemnic natury przez obserwację oraz zajęcia terenowe

Zadaniem uczniów jest przyswoić wiedzę, ale też zdobyć kompetencje. W preambule Podstawy programowej kształcenia ogólnego w szkole podstawowej kl. IV–VIII zawarta została informacja o potrzebie „wszechstronnego rozwoju osobowego ucznia przez pogłębianie wiedzy oraz zaspokajanie i rozbudzanie jego naturalnej ciekawości poznawczej”. Osiągnięcie tego staje się łatwiejsze dzięki projektom edukacyjnym (integrującym wiedzę z różnych przedmiotów w oparciu o samodzielną pracę uczniów) oraz innym metodom aktywizującym.

Międzynarodowe projekty programów eTwinning i Erasmus+, które służą mi za przykłady w tym miniporadniku, są doskonałym gwarantem wysokiej jakości edukacji. Promują współpracę zagraniczną szkół, wymianę doświadczeń między nauczycielami, szukanie kontaktów i inspiracji, a także umożliwiają udział w szkoleniach, warsztatach, seminariach, kursach czy konferencjach – zarówno w wersji elektronicznej, jak i tradycyjnej, czyli wyjazdowej.

Postaw na doświadczenia

Wprowadzenie uczniów w świat metodyki badań uruchamia pokłady zaangażowania, pasji i pomysłowości. Organizowanie doświadczeń sprawdziło się także podczas zdalnego nauczania. W jego trakcie uczniowie starszych klas szkoły podstawowej w Dąbrówce otrzymywali takie zadania, jak zbadanie właściwości tlenu czy tlenku węgla lub stworzenie karty charakterystyki danego gazu w postaci portretu kryminalnego.

Były to elementy projektu eTwinningu „Local and global change Agents”. Przeprowadzane w warunkach domowych doświadczenia uczniowie nagrywali i przesyłali nauczycielowi. Podobnie było podczas rozwiązywania problemu: czy rzeżucha lubi sok jabłkowy? Uczniowie planowali zdalnie próbę badawczą i kontrolną, przeprowadzali doświadczenia, a swoje działania zapisywali w formie e-dziennika obserwacji.

Organizuj zajęcia w terenie

Gdy jest to możliwe, przy każdym zagadnieniu z biologii, przyrody czy geografii warto przeprowadzić warsztaty terenowe. Można to zrobić zbiorczo – podczas całodniowego wyjazdu naukowego. Trudność tego typu lekcji polega na tym, że nigdy nie wiadomo, co nas zaskoczy. Jaki organizm (oprócz założonego celu) spotkamy, co oznaczymy lub jaką zależność zaobserwujemy. Warsztaty terenowe wymagają umiejętności obserwacji i stawiania pytań, a także aktywnego słuchania i wykonywania poleceń. Przecież lekcja w lesie czy parku to nie tylko spacer, lecz praktyczny kontakt z przedmiotami science. Do fizykochemicznego badania gleby czy wody w terenie niezbędne jest: przeczytanie instrukcji wykonania zadania, znajomość sprzętu chemicznego, umiejętność odczytywania informacji ze skali, a przede wszystkim interpretacji wyników i konstruowania logicznych wniosków.

Nauczaj interdyscyplinarnie

Biorąc udział w międzynarodowych projektach programów eTwinning i Erasmus+, uczniowie doskonalą język obcy, tworzą prace plastyczne i techniczne, posługują się narzędziami technologii informacyjnej. Integrują wiedzę z różnych przedmiotów, co jest możliwe dzięki przekrojowemu zaplanowaniu pracy i kontaktom z innymi instytucjami.

Nauczyciele – przyrodnicy powinni być interdyscyplinarni, inaczej wykładany przedmiot nie jest rozumiany jako całość, a jako wyrwany z kontekstu fragment. Nie można rozmawiać o biologii bez uwzględnienia zagadnień z matematyki, geografii czy chemii, nie wspominając o przedmiotach humanistycznych. Podsumowanie lekcji science wierszem Szymborskiej (np. „Otwornice”) czy obrazem (np. Chełmońskiego „Babie lato”) uaktywnia synapsy i rodzi pytania uczniów. W ten sposób STEM-owe (łączące naukę i sztukę) międzynarodowe projekty eTwinningu i Erasmusa+ stają się inkubatorami umiejętności uczniów i podnoszą jakość pracy szkoły. Najważniejsze zdaje się zachowanie równowagi między doświadczaniem, nauką, inspiracją i zabawą w nauczaniu.

Tomasz Ordza – nauczyciel przyrody, biologii i chemii w Szkole Podstawowej im. Kazimierza Nowaka w Dąbrówce, ambasador programu eTwinning
Zdjęcie: archiwum autora