Wypełnić misję


Zadaniem osób zajmujących się szkolnym doradztwem zawodowym jest określenie predyspozycji, ale też ograniczeń młodego człowieka i wskazanie mu najlepszej ścieżki rozwoju

Nie jesteśmy w stanie przewidzieć, jakie zawody będą potrzebne za kilkadziesiąt lat. Nie jest nawet jasne, jakie predyspozycje i uzdolnienia będą pożądane w profesjach, które istnieją – mowa choćby o lekarzach, nauczycielach czy mechanikach. Już dziś rzadko się zdarza, by ktoś przez całe życie wykonywał tę samą pracę, w tym samym miejscu, przy użyciu tych samych narzędzi. Stąd tak wiele zagubienia w młodych ludziach i wątpliwości co do wyboru ścieżki kształcenia. Władze oświatowe mają tego świadomość i dlatego od kilku lat promują doradztwo zawodowe. Regulują je odpowiednimi przepisami, nakładając na szkoły m.in. obowiązek opracowania wewnątrzszkolnego systemu doradztwa zawodowego.

Każdy z uczniów jest jednak indywidualnością, różni się predyspozycjami, ma inną sytuację rodzinną czy nawet stan zdrowia, zatem nie da się zastosować tego samego schematu pracy z każdym z nich. Rolą szkolnego doradcy jest rozpoznanie uzdolnień i zainteresowań, a także ograniczeń młodego człowieka, aby wskazać mu jak najlepszą ścieżkę rozwoju. Doradca powinien też zdawać sobie sprawę, że skutki jego działań mogą zdeterminować wybory danej osoby, która będzie się potem zmagać z konsekwencjami podjętych decyzji.

Czy ocena prawdę ci powie?
Ważna w pracy doradcy jest analiza osiągnięć uczniów z poszczególnych przedmiotów, jednak oceny nie mogą być jedyną podstawą do stawiania diagnoz. Zdarza się przecież, że uczeń ma dobre stopnie i lubi przedmiot, bo lubi nauczyciela, a ten nie stawia zbyt dużych wymagań.

Podstawy programowe zawierają zalecenie, by kształcenie opierało się nie tylko na przekazywaniu wiedzy, ale też na kształtowaniu kompetencji. Dla przykładu: w Podstawie programowej języka polskiego (www.ore.edu.pl/wp-content/uploads/2017/05/jezyk-polski.-pp-z-komentarzem.-szkola-podstawowa.pdf) dla klas IV-VI szkoły podstawowej wśród wielu umiejętności, jakie powinien opanować uczeń, znalazły się między innymi: „określanie sytuacji komunikacyjnej i rozumienie jej wpływu na kształt wypowiedzi; rozpoznawanie znaczenia niewerbalnych środków komunikacji (np. gest, mimika, postawa ciała); rozumienie, na czym polega etykieta językowa i stosowanie jej zasad”. To przecież oczywiste wymagania w stosunku do osób chcących pracować choćby jako sprzedawcy, recepcjoniści, pracownicy biura obsługi klienta, kelnerzy czy przedstawiciele handlowi!

Sama analiza ocen ucznia z języka polskiego nie odzwierciedli jednak, jakie posiada on predyspozycje do wykonywania danego zawodu. Tu trzeba dodatkowych działań ze strony doradcy zawodowego, takich jak ustalenie – na podstawie konsultacji z nauczycielem przedmiotu, ale też prowadzonych przez siebie zajęć, testów i ankiet – co jest mocną, a co słabą stroną ucznia, jakie umiejętności może doskonalić, a w czym osiągnął już swoje maksimum.

Narzędzia pomocne w pracy
W szkolnictwie zawodowym doradcy mają nieco więcej narzędzi. Pomocny może okazać się dokument Europass w postaci Suplementu do dyplomu zawodowego (www.europass.org.pl/baza-wzorow-suplementow-zawodowych) dający obraz przydatności kandydata do pracy na określonym stanowisku. To, że uczeń wybrał naukę w szkole kształcącej w zawodzie, nie oznacza, że nie będzie już potrzebował pomocy w planowaniu kariery. Przeciwnie! Być może zechce się upewnić co do słuszności wybranego kierunku, poszerzyć kompetencje albo zmienić profil edukacji.

Doradcy zawodowi są potrzebni młodym ludziom na różnym etapie kształcenia i sami muszą nieustannie doskonalić swój warsztat. Ułatwieniem w ich pracy mogą być narzędzia przygotowane przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji, jak choćby ćwiczenie „Moja rzeka dyplomów”, opracowane na bazie materiałów „Papiery do kariery” (www.europass.org.pl/wp-content/uploads/2020/04/Moja-rzeka-dyplom%C3%B3w.pdf) [zob. „EdA” nr 2/2020, s. 62].

Rozpoznanie predyspozycji na wczesnym etapie kształcenia jest niezbędne, aby młody człowiek mógł zaplanować ścieżkę rozwoju i realizować się w przyszłym życiu zawodowym. Idealna praca powinna być przecież źródłem satysfakcji. Jak mówił Konfucjusz: „Wybierz pracę, którą kochasz, a nie przepracujesz ani jednego dnia więcej w swoim życiu”. Niech doradca zawodowy będzie tym, który pomoże przekuć tę konfucjańską myśl w konkretne działanie.