Aktualności

Często zakładamy, że uczestnicy zajęć edukacyjnych mogą porozumiewać się w jednym wspólnym języku, na przykład w języku kraju, w którym obecnie mieszkają, lub po angielsku. Nie zawsze jednak jest to możliwe. Dlatego, budując wspólnotę, warto zadbać o takie warunki komunikacji, w których każda osoba może opowiedzieć o swoich doświadczeniach, potrzebach i poglądach, a także zostać zauważona, wysłuchana i włączona w działanie.

Pomocne może być podejście określane jako translanguaging. Pozwala ono uczestnikom korzystać z całego dostępnego repertuaru komunikacyjnego: różnych języków, ale również gestów, obrazów, rysunków, przedmiotów, ruchu, mimiki, aplikacji tłumaczeniowych i wsparcia innych członków grupy.

Nie oznacza to rezygnacji z nauki języka kraju przyjmującego. Przeciwnie – warto umożliwiać uczestnikom wykorzystywanie znanych już sposobów komunikowania się, ponieważ ułatwia to stopniowe włączanie się w rozmowę w nowym języku, zmniejsza lęk przed błędem i pozwala uczestniczyć w zajęciach od początku, bez oczekiwania na osiągnięcie określonego poziomu biegłości w określonym czasie.

Wspólna odpowiedzialność

Zasadę mówiącą o tym, że wielojęzyczna grupa nie musi opierać komunikacji wyłącznie na jednym wspólnym języku, zastosowałam podczas warsztatu na międzynarodowej konferencji „Resilience and Community-Building”. Podczas warsztatu uczestnicy musieli poszukać różnych sposobów porozumiewania się. Korzystali z gestów, rysunków i mimiki, a także z obrazów i przedmiotów. Pomagało im również parafrazowanie i jasne formułowanie komunikatów. Zadania były pomyślane tak, aby ich wykonanie nie zależało wyłącznie od umiejętności budowania dłuższych wypowiedzi.

Duże znaczenie miało także wykorzystanie naturalnego potencjału samej grupy. Jej członkowie pomagali sobie nawzajem, wspólnie szukali sposobów przekazywania znaczeń i korzystali z własnych języków oraz doświadczeń. Dzięki temu odpowiedzialność za skuteczną komunikację nie spoczywała wyłącznie na edukatorze, a uczący się nie byli jedynie osobami potrzebującymi wsparcia. 
Zmiana perspektywy może dotyczyć również edukatora. Wejście na chwilę w rolę osoby uczącej się zwykle wywołuje wiele emocji. Tak było także podczas warsztatu – uczestnicy śmiali się, próbowali nowych sposobów porozumiewania się i dzielili się wcześniejszymi międzyjęzykowymi doświadczeniami.

Zmniejsz presję

Gdy brak wspólnego języka nie pozwala na swobodną komunikację, szczególnego znaczenia nabiera ograniczenie presji towarzyszącej wypowiadaniu się. Osoby biorące udział w zajęciach powinny mieć możliwość korzystania z różnych narzędzi ekspresji oraz stopniowego włączania się w działanie. Pomagają w tym między innymi aktywności kreatywne. Na początku wspomnianego warsztatu wykorzystałam zdjęcia obiektów muzealnych. Uczestnicy wcielali się w eksponaty i na chwilę mogli stać się kimś innym. Taki dystans ułatwiał im wyrażanie własnych opinii i emocji.

Równie ważne jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni do samodzielnej pracy, swobodnego korzystania z zasobów i działania bez nadmiernej ingerencji edukatora. Pojawienie się trudności nie zawsze wymaga natychmiastowej interwencji. Uczący się zazwyczaj potrafią znaleźć rozwiązanie samodzielnie lub z pomocą innych.

Dobrym pomysłem jest więc stawianie przed grupą wyzwań nieco większych niż te, z którymi mierzyła się wcześniej, ale nie na tyle trudnych, by wywoływały stres i zniechęcały do działania.

Zajęcia dobrze zakończyć podsumowaniem. Podczas warsztatu każdy mógł podać jedno słowo symbolizujące to, co zabiera ze spotkania. Odpowiedź można było rozwinąć lub po prostu wysłuchać innych. Milcząca obecność także jest formą uczestnictwa.

Katarzyna Žák-Caplot - kierowniczka Biblioteki Muzeum Warszawy, lektorka j. polskiego i czeskiego. Autorka językowych projektów bibliotecznych i muzealnych. Laureatka European Language 
Label. Bibliotekarz 2019 województwa mazowieckiego i laureatka III miejsca w ogólnopolskim konkursie Bibliotekarz Roku 2019

Zainteresował Cię ten tekst?
Przejrzyj pełne wydanie Europy dla Aktywnych 3/2026: