Ponad 100 osób z całej Polski spotkało się w Warszawie, by rozmawiać o roli Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE) jako centrów uczenia się dorosłych. W dniach 13–14 kwietnia 2026 roku odbyła się II Ogólnopolska konferencja dla regionalnych koordynatorów Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE) pod hasłem: „LOWE jako lokalny HUB uczenia się dorosłych.”

Konferencja została zorganizowana przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji w partnerstwie z Ministerstwem Edukacji Narodowej w ramach projektu pn.: „Rozwój współpracy i koordynacji w zakresie uczenia się przez całe życie”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, (FERS 2021–2027), Nr projektu FERS.01.08-IP.05-0002/23.

Spotkanie otworzyła Alina Prochasek, członkini zarządu FRSE, uczestników powitał również Tomasz Kulasa, dyrektor Departamentu Rozwoju i Innowacji. Już od pierwszych wystąpień podkreślano znaczenie współpracy, wymiany doświadczeń oraz budowania silnych lokalnych sieci edukacyjnych.

Część merytoryczną wydarzenia zainaugurowało wystąpienie dr Niny Woderskiej, badaczki i trenerki edukacji obywatelskiej, ambasadorki EPALE. Jej wystąpienie poświęcone było roli edukacji oraz współpracy na poziomie lokalnym jako kluczowym czynnikom zmiany społecznej.

Prelegentka podkreśliła, że uczenie się przez całe życie nie zaczyna się od sukcesów, lecz od prób, błędów i odwagi. To proces, w którym naturalne są momenty wycofania – jednak kluczowe znaczenie ma możliwość powrotu do nauki, jeśli stworzone zostaną ku temu odpowiednie warunki. Jak zaznaczyła, porażka nie jest końcem drogi, lecz istotnym krokiem w kierunku rozwoju i osiągania celów.

W swoim wystąpieniu zwróciła również uwagę na znaczenie innowacji społecznych, które rodzą się z gotowości do zadawania pytań i poszukiwania nowych rozwiązań. Niekiedy nie polegają one na realizacji pojedynczego projektu, lecz na zmianie sposobu organizowania rzeczywistości społecznej. W tym kontekście wskazała na rolę Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji jako przestrzeni, które mogą inicjować i wspierać takie zmiany.

Istotnym wątkiem była także rola edukacji dorosłych w „poszerzaniu świata” uczestników – zarówno w wymiarze dosłownym, jak i symbolicznym. Proces ten odbywa się poprzez relacje, doświadczenia oraz budowanie środowiska sprzyjającego rozwojowi.

Podsumowując, prelegentka postawiła pytanie o istotę edukacji dorosłych, sugerując, że jej najważniejszą funkcją nie zawsze jest przekazywanie wiedzy, lecz tworzenie przestrzeni, w której człowiek sam chce się uczyć.

Nina Sapa, dyrektorka Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, w wystąpieniu zatytułowanym: „Relacja Mistrz – Uczeń w projektach międzypokoleniowych jako przestrzeń uczenia się przez całe życie” zaprezentowała działalność instytutu w obszarze edukacji.

W dalszej części konferencji uczestnicy mieli okazję zapoznać się założeniami pilotażowego programu Klubów Rozwoju Cyfrowego (KRC), które przybliżył Daniel Duda, dyrektor Biura Projektów Rozwoju Cyfrowego w Centrum Projektów Polska Cyfrowa. Anna Nikowska, przedstawicielka Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej nakreśliła perspektywę związaną z finansowaniem LOWE, wskazując jednocześnie potencjał współpracy pomiędzy LOWE, a KRC. Pomysł ten ma zostać poddany dalszej analizie.

W czasie konferencji nie mogło zabraknąć wystąpienia Stanisława Drzażdżewskiego, radcy generalnego w Departamencie Innowacji i Rozwoju w Ministerstwie Edukacji Narodowej, który odniósł się do rozwoju idei uczenia się przez całe życie prezentując ewolucję koncepcji LOWE oraz jej miejsce w zmieniającym się systemie edukacji.

Istotnym elementem wydarzenia były przykłady działań realizowanych w różnych częściach Polski. Renata Stępień, wieloletnia dyrektorka Zespołu Szkół Technicznych im. Wincentego Pola w Gorlicach oraz założycielka i koordynatorka LOWE w powiecie gorlickim, podzieliła się doświadczeniem w zakresie skutecznego pozyskiwania dofinansowania oraz prowadzenia szeroko zakrojonych działań edukacyjnych. Jej wystąpienie spotkało się z dużym uznaniem uczestników i uczestniczek.

Z kolei Katarzyna Spychalska, inicjatorka i do niedawna koordynatorka LOWE w Tomaszowie Mazowieckim, dyrektorka Niepublicznego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli Stacja Edukacyjna Empatika, przedstawiła LOWE jako przestrzeń wspierającą zdrowie w ujęciu holistycznym – zgodnie z koncepcją Światowej Organizacji Zdrowia obejmującą dobrostan psychiczny, społeczny i fizyczny. Prelegentka nazwała LOWE Ośrodkami Sprawności Życiowej, co zyskało aprobatę audytorium.

Drugi dzień konferencji rozpoczął się w niecodzienny sposób – od wspólnego śpiewu, do którego zaprosiła Ewa Smuk-Stratenwerth, przewodnicząca zarządu Fundacji Ekologiczny Uniwersytet Ludowy w Grzybowie oraz członkini zarządu Stowarzyszenia Ekologiczno-Kulturalnego „Ziarno”. To symboliczne i angażujące doświadczenie wprowadziło uczestników w atmosferę wspólnoty, stając się jednocześnie praktycznym wstępem do idei uniwersytetów ludowych.

W trakcie prelekcji pt. „Uniwersytety Ludowe w Danii jako przestrzeń uczenia się przez całe życie” prelegentka przybliżyła myśl edukacyjną N.F.S. Grundtviga. Podkreśliła jego przekonanie o fundamentalnej roli wspólnoty oraz tworzenia przestrzeni dialogu – miejsca, w którym różnorodność i przeciwieństwa mogą spotykać się w bezpiecznych warunkach. To właśnie z jego koncepcji „szkoły dla życia”, pierwotnie adresowanej do chłopów, wyrosła idea uniwersytetów ludowych.

Jak zaznaczyła, współczesne uniwersytety ludowe opierają się na niekonkurencyjnym środowisku współpracy, żywej relacji między uczestnikami i edukatorami oraz otwartej, partnerskiej dyskusji. Tego rodzaju podejście sprzyja nie tylko zdobywaniu wiedzy, lecz przede wszystkim wspiera rozwój osobisty i społeczny, wzmacniając poczucie sprawczości i zaangażowania w życie wspólnoty.

Jednym z kluczowych punktów programu był panel ekspercki, w którym udział wzięli dr Emilia Wojdyła, adiunktka w Instytucie Pedagogiki Specjalnej APS w Warszawie, dyrektorka Zespołu Szkolno- Przedszkolnego nr 2 w Warszawie; Stanisław Drzażdżewski, radca generalny w Departamencie Innowacji i Rozwoju Ministerstwa Edukacji Narodowej, oraz doświadczeni eksperci-praktycy, którzy aktywnie działają w lokalnych społecznościach: Marta Choroszczyńska, wiceprzewodnicząca Koła Gospodyń Wiejskich Jagodzianki w Jezierzanach oraz Gminnej Rady Seniorów w Postominie, liderka w Sieci Liderek Wiejskich w Fundacji Rozwoju Wsi Polskiej, koordynatorka w Polskim Związku Kół Gospodyń Wiejskich – województwo zachodniopomorskie oraz Kazimierz Wojnicki koordynator Lokalnego Ośrodka Wiedzy i Edukacji w Gminie Czchów, Dyrektor Zespołu Szkół i Przedszkola w Domosławicach im. Ks. Prof. Józefa Tischnera, założyciel i Dyrektor Szkoły Muzycznej I stopnia im. Ks. Prof. Józefa Tischnera, założyciel stowarzyszeń „Forum Domosławickie” oraz „Entuzjaści Uśmiechu”, ekspert w zakresie pisania, realizacji i rozliczania projektów społeczno-edukacyjnych.

Dyskusja koncentrowała się wokół współpracy i koordynacji działań w obszarze edukacji dorosłych. Poruszono m.in. temat edukacji międzypokoleniowej oraz potrzebę inkluzywności działań edukacyjnych podejmowanych w lokalnych społecznościach. Wnioski były spójne – warto szukać partnerów, podejmować współpracę i być gotowym do działania mimo wyzwań.

Na zakończenie konferencji na uczestników i uczestniczki czekały intensywne warsztaty oparte na wymianie doświadczeń: „Speed networking LOWE: Zainspiruj się i znajdź partnerów do wspólnych projektów!” które stworzyły przestrzeń do nawiązania nowych kontaktów zawodowych, wymiany doświadczeń oraz znalezienia partnerów do wspólnych projektów.

Podczas wydarzenia uczestnicy i uczestniczki mieli możliwość zapoznania się z platformą EPALE. Gościliśmy również przedstawicieli Centrum Projektów Polska Cyfrowa, którzy zaprezentowali swoje działania.

Dwudniowe spotkanie było nie tylko okazją do zdobycia wiedzy, ale przede wszystkim przestrzenią do budowania relacji i wzmacniania środowiska osób zaangażowanych w rozwój edukacji dorosłych na poziomie lokalnym w Polsce. LOWE coraz wyraźniej wyłaniają się jako ważne centra aktywności edukacyjnej – miejsca, które integrują społeczności i wspierają rozwój przez całe życie.

#FunduszeEU #FunduszeEuropejskie

Prezentacje:

1. Gdzie zaczyna się uczenie przez całe życie O sile lokalnych społeczności i edukacji blisko ludzi

2. Przykłady dobrych praktyk w działaniu i prowadzeniu LOWE. Rekomendacje dotyczące pozyskiwania dofinansowania

3. Uniwersytety Ludowe w Danii jako przestrzeń uczenia się przez całe życie

4. Przykłady dobrych praktyk w działaniu i prowadzeniu LOWE Rekomendacje w zakresie edukacji dorosłych

Alina Prochasek, Członkini Zarządu FRSE, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Tomasz Kulasa, Dyrektor Departamentu Innowacji i Rozwoju MEN, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Daniel Duda, Centrum Projektów Polska Cyfrowa, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Anna Nikowska, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Katarzyna Spychalska, Stacja Edukacyjna Empatika Edukacja Dorosłych, fot. Szymon Łaszewski FRSE

Ewa Smuk-Stratenwerth, Ekologiczny Uniwersytet Ludowy w Grzybowie, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Debata, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Warsztaty, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Uczestnicy konferencji, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Nina Sapa, Dyrektor Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, fot. Szymon Łaszewski, FRSE

Warsztaty, fot. Szymon Łaszewski, FRSE